Mag ik me even voorstellen ? Ik ben René Crauwels en begon mijn radiocarrière als veertienjarige (1984) op een klein radiostation in Duffel. Begin jaren 90 presenteerde ik het ochtendblok en een laatavond talkshow op Contact Lier en momenteel doe ik mijn ding bij de keten RGRfm. Ondertussen maak ik een kwart eeuw radio. Reden genoeg om interesse te hebben in de studie over lokale radio van het REC Radiocentrum.

Toch even wennen om je grote liefde (radio) op een dergelijke academische manier ontleed te zien worden : quote's van grote radiodeskundigen (veelal buitenlands), statistieken, kunstmatige opsplitsingen en conclusies. Omdat ik 25 jaar lang als gepassioneerd radiomaker, ieder uur van de dag iedere (r)evolutie binnen het radiolandschap in Vlaanderen heb ervaren van dichtbij stel ik vast dat uw wetenschappelijke benadering niet altijd strookt met de werkelijkheid, vaak witte vlekken vertoont en vaak voorzien werd van ronduit foutieve conclusies.

Zo stelt u op pagina 20 bijvoorbeeld dat syndicated programs die aan stations verdeeld worden tot verschraling leiden van het lokale radiolandschap. Persoonlijk vind ik dat, ook in het verleden, een aantal syndicated programs werden uitgewerkt die aandacht geven aan specifieke muziekstijlen die niet werden gedraaid bij de nationale stations. Ik denk hier bijvoorbeeld aan Popcorn City. Toch eerder een verrijking.

Op pagina 35 overloopt u kort de spelers op de Vlaamse radiomarkt. U doet dit echter op een niet chronologische wijze. U stelt eerst de 6 VRT zenders voor, dan Q en 4fm (2001) en pas later vermeldt u de lokale radio's. Van deze laatste groep onderlijnt u de opkomst in de jaren 70, het succes in de jaren 80 en hun falen in de jaren 90. U had naar mijn mening de feiten beter chronologisch gelaten. Op die manier vermijdt u dat de geschiedenis zoals ze zich werkelijk heeft afgespeeld verloren gaat.

De VRT had oorspronkelijk de drie traditionele netten. Informatief (1), klassiek(2) en familiaal(3). Met de opkomst van het fenomeen vrije radio werd Studio Brussel opgericht. Strategie was vooral om de vrije ruimte die door de lokalen werd gebruikt aan de rechterkant van de FM-band in te palmen. De lokalen moesten noodgedwongen verhuizen, veelal naar frequenties die de traditionele radiotoestellen (tot 104.0 MHz) niet konden ontvangen (104.0 tot 108.0 MHz).

Als antwoord op de succesvolle commerciële netwerken (Contact) werd Donna opgericht. De politiek hielp een handje door de roepnaam Contact in ketenverband een tijdlang te verbieden. Pas later, toen Donna de reclamemarkt had ingepalmd, werd deze reglementering weer veranderd. In 2001 kregen Q en 4fm een nationale licentie. Vreemd dat radiospelers die jarenlang strijd voerden voor een dergelijke frequentie uit de boot vielen. Contact wordt zelfs niet vermeld als licentiekandidaat op pagina 55.

Op pagina 120 stelt u dat de regionale (provincie)radio's niet voldoen aan de verwachtingen en dat in 2007 de deur wordt opengezet naar een derde landelijke radio. De studie maakt nergens gewag dat dit misschien wel het opzet was. Ik maak me sterk dat menig ander radio-initiatief maar wat blij zou geweest zijn met een dergelijk zendgebied.

Op pagina 53 lees ik dat u de sterke aanwezigheid van Corelio in Vlaams-Brabant geen goede zaak vindt. Sterke multimediale belangen kunnen aanleiding geven tot concurrentievervalsing. Vreemd dat nergens anders in de studie een soortgelijke opmerking wordt gemaakt rond de multimediale aanwezigheid van de VRT of VMMa. Toch minstens even storend in het FM-radiolandschap. Kijk naar de introductie van MNM. Reclamespots op VRT-tv, in de "Rode Loper", tijdens Peter Live, in Terzake, in het nieuws, op de andere radionetten en op de VRT website. Multimediaal genoeg ?

De lokale radiostations worden in de studie op allerlei manieren ingedeeld in verschillende, mekaar meestal overlappende categorieën. In 2009 lijkt het me gewoon niet meer realistisch om de lokalen nog op te delen in commerciële en niet-commerciële stations. Op pagina 61 bevestigt u zelf dat de grootste "commerciële" netwerken (Contact, Be One, Top en Coolfm) geen mooie cijfers kunnen voorleggen. En toch blijven deze organisaties verder timmeren aan de weg. Het bewijs dat voor vele van hen de passie voor radiomaken primeert op hun zogezegd winstbejag.

Pagina 84 is een mooie bloemlezing van wat de studie allemaal verwacht van lokale radio: alternatieve oriëntatie, non-commercieel karakter, nieuwsverzameling, informatieverspreiding, kwaliteitsvol en relevant nieuws, democratische communicatie, enz. Onder commerciële druk zouden de lokalen deze zaken allemaal niet meer brengen. Dit lijkt me net de omgekeerde wereld. De non-commerciële informatieverspreiding lijkt me nu net meer iets voor onze openbare VRT-zenders. Per slot van rekening krijgen ze daar een openbaar budget voor. Wanneer ik het product MNM onder de loupe neem vraag ik me soms af wie er op de FM-band bezwijkt onder commerciële druk.

Nergens wordt gewag gemaakt van het feit dat de VRT-zenders bijna alle commercieel verantwoorde formats in beslag hebben genomen. Deze omsingelstrategie laat nauwelijks ruimte voor andere initiatieven. Meteen een verklaring waarom veel lokale zenders kiezen voor een oldie en dance format.

Ook analyseert u nergens de recente luistercijfers die werden uitgegeven door CIM. U vermeldt de negen procent die naar de lokalen luistert maar nergens onderlijnt u dat het vooral de ketenradio's zijn die dit aandeel vullen. Toch een belangrijk gegeven, vooral omdat de studie laat uitschijnen dat onafhankelijke radio met veel eigen lokale nieuwsgaring de succesformule zou zijn.

Tot slot vrees ik dat u de politici in dit land met deze studie munitie geeft om een aantal drastische maatregelen te nemen. Voorlopig las ik alleen het "Less is more" gedeelte van de studie. Wanneer ik via de pers verneem dat u voorstander bent om het aantal lokale zenders te herleiden tot een zestigtal frequenties heb ik niet veel zin om uw "bouwstenen" tekst door te nemen. Uiteindelijk is er plaats genoeg op de FM-band. Bevoegde instanties hielden jarenlang vol dat er geen plaats was voor commerciële nationale radio in Vlaanderen. En plots vond men ruimte voor Donna, 4fm en Q.

Er zijn nochtans eenvoudige kleine ingrepen die men kan doen om de sector vooruit te helpen :

* De VRT nieuwsdienst zou nationaal nieuws kunnen aanleveren aan de lokalen. Dit zou perfect passen in de bestuursovereenkomst om zoveel mogelijk Vlamingen te bereiken. Met de technologische middelen van 2009 is het zelfs mogelijk om de regionale ontkoppelingen op de lokalen te brengen. 
* Flink snoeien in Sabam, billijke vergoedingen en vergoedingen op straalverbindingen. 
* Een Robin Hood fonds waar VRT en VMMa een bijdrage leveren.
* Men zou het dance en oldie format van de lokalen kunnen beschermen door gespecialiseerde dance en oldie shows op de nationalen te verbieden.

Verder heb ik nooit begrepen waarom men de lokale radio's steeds in het hoekje van de lokale pers wil drummen. Zelfs de academici die deze studie in mekaar staken moeten uiteindelijk toegeven dat ze zelf ook niet luisteren naar een radiozender om te vernemen wat er leeft in hun wijk. Waarom zou iemand anders dat wel doen ?

Er zijn honderden succesvolle radioformules die lokaal succesrijk kunnen zijn, maar steeds blijft de politiek dromen van succesvolle lokale verslaggeving. Dat kan boeiend zijn in een stad als New-York maar niet in Tienen bijvoorbeeld. Dat de grote radiospelers (VRT en VMMa) de lokalen ook liefst die onsuccesvolle rol zien spelen is begrijpelijk.

Ik kan me dan ook niet van de indruk ontdoen dat uw studie vooral geschreven werd om de belangen te dienen van de grote krachten achter het REC met name Vlaamse Gemeenschap, VRT en VMMa. Per slot van rekening verdedigt het REC niet de belangen van de lokalen maar schreef u de studie in opdracht van Vlaamse Gemeenschap.

René Crauwels