ALLES WILLEN WETEN

Ergens hoorde het niet, zo’n commerciële zender. Maar leuk was het wel. En rebels? Niet echt, bij nader inzien. Auteur Auke Kok legt uit waarom hij vond dat er een boek moest komen over de door hem als scholier zo geadoreerde zeezender Radio Veronica.

Veel wilde ik weten, zo niet alles. Wat gebeurde daar allemaal achter de schermen? Hoe gingen die dekselse dj’s met elkaar om? En met de platenbusiness? Ik wilde weten hoe hun dromen en ambities luidden en natuurlijk of er evenzeer sprake was van seks, drugs en rock ’n’ roll als ik vermoedde.

In mijn jonge jaren had ik veelvuldig naar de zeezender Radio Veronica (1960-1974) geluisterd. Of nee, luisteren is een te mager woord. Het was een ervaring, een gemoedstoestand, een, zouden we nu zeggen, feel good.

EERSTE JONGERENDEMONSTRATIE

Pas tijdens de voorbereidingen voor mijn boek over de piratenzender kwam ik erachter waarom het destijds allemaal zo diep zat. Waarom ik in april 1973 als middelbare scholier liep te scanderen op het Malieveld. Samen met naar schatting 80.000 anderen riep ik toen héél hard dat Veronica moest blijven. En was ik medeverantwoordelijk voor de grootste naoorlogse demonstratie, en in ieder geval de eerste massale jongerendemonstratie.

Het zat zo diep omdat het om meer ging dan om popmuziek. Die kon ik inmiddels op Hilversum 3 (tegenwoordig 3FM) ook wel horen. Het ging om iets veel belangrijkers: om vriendschap. De regering moest met haar poten van mijn vrienden afblijven, van Rob Out, van Tineke, Lex Harding, Klaas Vaak en al die andere ‘Veronicanen’.

Zoveel jaren later is het nog steeds verbazingwekkend dat een betrekkelijk eenvoudige radiozender zoveel teweegbracht. Televisie was al vele jaren in opmars en snoepte aandacht weg van het oude medium radio. Toch kan ik me geen demonstratie van televisiekijkers herinneren.

DEEJAYS OP BEZOEK

Televisie dringt je huiskamer binnen en blijft toch op grote afstand. Radio gaat via je oor rechtstreeks naar je zenuwcentrum en is daardoor intiem. Dat hadden ze bij Veronica goed begrepen. Je stemde je toestel af op 192 meter middengolf, later 538 meter, en je was niet langer alleen.

De deejays waren er iedere dag op de afgesproken tijd - volgens de wetten van de horizontale programmering waarmee de publieke omroep nog steeds moeite heeft. Goedgemutst vertelden ze wat ‘in’ was en wat ‘uit’, op een vlotte, jeugdige manier, persoonlijk. Heel anders dan de zedenpreken bij ‘de omroep’.

De pioniers van Veronica draaiden prettig in het gehoor liggende platen zonder moralistische praatjes tussendoor. Voor de hand liggend? Nu wel, toen niet. Al een jaar na het begin trok Radio Veronica, ‘het station waar muziek in zit’, miljoenen luisteraars. De commercials waren niet aan te slepen en daar is tot het einde geen verandering in gekomen.

MAAS IN DE WET

Ergens hoorde dat niet, zo’n commerciële zender, gebruik makend van een maas in de wet met een zendschip net buiten de Nederlandse wateren. Maar dat maakte het alleen maar spannender, romantischer. Veronica was de eerste serieuze aanval op de verzuilde media, op ‘het bestel’ van dominees en opvoeders.

Merkwaardig genoeg kwam ik er tijdens de research voor dit boek achter dat mijn helden van toen lang niet zo rebels en heidens waren als ik dacht. Behalve lichtvoetig en swingend klonken ze feitelijk ook nogal netjes.

De roemruchte programmaleider Willem van Kooten, alias Joost den Draaier, bijvoorbeeld kwam uit een protestantse familie. Hij dacht met plezier terug aan logeerpartijen bij predikanten.

Zelfs de erkende schuinsmarcheerder Rob Out was tot zijn laatste snik een overtuigde katholiek, vertelde zijn weduwe mij. Ook de meeste anderen hadden niet de behoefte het gezag eens lekker te irriteren. (Al ergerden de verzuilde omroepen zich wel degelijk aan Veronica, dat niets anders deed dan popmuziek promoten en de mensen behagen, in plaats van ‘verheffen’.)

Opruiende teksten waren bij Radio Veronica domweg verboden. Ergens wel logisch: de aandeelhouders die hun nek hadden uitgestoken met dat zendschip wilden dat alles bleef zoals het was. Jaar in jaar uit liepen ze binnen. Van hen mocht politiek Den Haag beslist geen aanleiding vinden om de antizeezenderwetten in te voeren.

EEN BOM TEVEEL

Dat de Tweede Kamer dat uiteindelijk toch deed, had twee redenen. Ten eerste was er de bomaanslag op het concurrerende zendschip van Radio Noordzee, in mei 1971. Natuurlijk wist ik dat Veronica-directeur Bull Verweij daarvoor verantwoordelijk was. Maar ik wist niet dat er een vreselijke scheuring tussen hem en zijn oudere broer (en mede-directeur) Dirk aan vooraf was gegaan.

Nog minder wist ik dat de dj’s Rob Out en Lex Harding bij dat familieconflict betrokken waren, net als hun collega Jan van Veen, tevens schoonzoon van Dirk Verweij. Door de bomaanslag verminderde het krediet van de politiek, die haar kans schoon zag het populaire station nu maar eens aan te pakken.

De tweede reden was dat de VVD vanaf 1973 niet meer in de regering zat. Het linkse kabinet-Den Uyl maakte een einde aan Veronica, wat voor mij destijds - links, lang haar - nogal verwarrend was. De notulen van de ministerraad vertelden mij dat het vanaf 1960 steeds de liberalen waren geweest die op de rem stonden zodra christendemocraten de antipiratenwetgeving in gang wilden zetten.

Radio Veronica, zo ontdekte ik, was in de eerste plaats een kwestie van ondernemen. Van op een anarchistische en vindingrijke manier geld verdienen, platen draaien en relaties aanknopen. En, inderdaad, van seks, drugs en rock ‘n’ roll. Maar dat er behalve vernieuwingsdrang en levenslust zóveel seks was, zóveel drank en zóveel conflicten, dat verbaasde me dan toch weer.


NOG EVEN TE KOOP

Deze uitgave van Thomas Rap/Amsterdam telt 367 pagina's en is rijkelijk geïllustreerd. Vanaf nu te koop in Vlaanderen via RadioVisie voor de prijs van 23,50 euro. Het boek wordt u stevig verpakt door de post aan huis gebracht. Het juiste bedrag kan u overmaken op rekeningnummer 463-9359091-23 van RadioVisie in Wervik.